Slag om Arnhem

Na de invasie in Normandië (D-day, 6 juni 1944) wilde de Britse veldmaarschalk Montgomery, met het veroveren van de bruggen over de waterwegen tussen Eindhoven en Arnhem door drie Airborne Divisies, een snelle opmars forceren van het 30e Britse Legerkorps naar de Noord Duitse Laagvlakte en het Roergebied. Operation Market Garden. De – juist herstelde – Rijnbrug bij Arnhem is daarbij van groot belang.
Op een zomerse zondag, 17 september 1944, landen Britse zweefvliegtuigen parachutisten op de hei bij Wolfheze en Heelsum. Tegen de verwachting in stuiten de Britten bij Arnhem op een sterke Duitse legermacht die zich – bij toeval – met tanks en pantserwagens in de buurt van Arnhem bevindt. De Duitse troepen omvatten o.a. twee SS-panzerdivisies: de 9e SS-panzerdivisie "Hohenstauffen" en de 10e SS-panzerdivisie "Frundsberg". De eerste ligt verspreid over de Veluwe, de ander is gelegerd bij Didam. Beide divisies staan onder bevel van Obergruppenfuehrer Willi Bittrich. De twee SS-panzerdivisies zijn in Nederland gestationeerd, omdat zij bij zware gevechten aan het oostfront en Normandië sterk in manschappen waren gedaald. Niettemin hebben zij nog een aanzienlijke sterkte.
Het geheel staat onder leiding van veldmaarschalk Walter Model, die zijn hoofdkwartier heeft in Oosterbeek.Tegen zo’n zwaarbewapende Duitse legermacht is de lichtbewapende Britse  luchtlandingsdivisie niet opgewassen. Alleen een relatief kleine groep van zeshonderd soldaten, onder leiding van luitenant-kolonel John Frost, bereikt via Oosterbeek de Rijnbrug. De situatie verergert doordat de algemene bevelhebber, generaal-majoor Robert E. Urquhart midden tussen Duitse troepen raakt. Hij moet zich op de Zwarteweg nummer 14 (de straat naast het Elisabeths Gasthuis) op een zoldertje schuil houden.
Na vier dagen zware strijd bij de brug, moet een gewonde Frost zich, met de overgebleven soldaten, in de vroege ochtend op donderdag 21 september overgeven aan de Duitsers. De dappere poging van Poolse paratroepen onder commando van Generaal Majoor Stanisław Sosabowski om de Engelsen bij Oosterbeek te hulp te schieten, mislukt. In de nacht van Maandag/Dinsdag 25/26 september worden de overgebleven Britse en Poolse militairen van de 1e Britse Airborne Divisie geëvacueerd vanuit de perimeter Oosterbeek. Van de tienduizend militairen, die negen dagen daarvoor bij Arnhem zijn geland, bereiken slechts 2300 de veilige overkant.
De Slag om Arnhem is op dinsdag 26 september definitief over. Wat rest is een totaal verwoeste binnenstad en een ontredderde bevolking waaraan het bevel is gegeven om de stad te verlaten.